VOOR BESTUURDERS · ARTIKEL 9 VAN 12
Variatie is geen kwaliteitsprobleem van mensen, maar van structuur
Stel dat je twee patiënten naast elkaar legt. Zelfde behandeling, zelfde bijwerking, vergelijkbare situatie.
Leestijd 3 minuten · Dr. Christine Boers-Doets
Stel dat je twee patiënten naast elkaar legt. Zelfde behandeling, zelfde bijwerking, vergelijkbare situatie.
En toch loopt het anders. De een wordt vroeg geholpen en kan doorgaan, de ander loopt vast en onderbreekt de behandeling.
Wat is daar gebeurd?
De verleiding is groot om te denken dat de ene professional het beter deed dan de andere. Maar dat is bijna nooit het hele verhaal, en het is zelden de bruikbare verklaring.
Heb je je weleens afgevraagd of die variatie iets zegt over je mensen, of juist over iets anders?
Variatie is een signaal, geen schuld
Variatie in hoe bijwerkingen worden aangepakt is reëel. Tussen afdelingen, tussen professionals, tussen momenten. Dat is geen geheim, en het is ook niet uniek voor de oncologie.
Maar de interpretatie ervan maakt alle verschil.
Als je variatie ziet als een kwaliteitsprobleem van mensen, ga je sturen op mensen. Meer toezicht, meer aanspreken, meer nadruk op individuele verantwoordelijkheid. Het gevoel ontstaat dat sommigen het gewoon beter moeten doen.
Maar dat werkt niet, om een eenvoudige reden: de mensen zijn het probleem niet.
De professionals in jouw organisatie zijn deskundig en betrokken. Ze willen allemaal hetzelfde, namelijk dat hun patiënt de behandeling kan voltooien. Als de uitkomst toch verschilt, komt dat niet doordat de een beter wil dan de ander. Het komt doordat ze werken in een omgeving die geen eenduidige lijn biedt.
Variatie is daarmee geen schuld. Het is een signaal. Een signaal dat de structuur nog ontbreekt.
Waarom sturen op mensen averechts werkt
Wanneer je variatie behandelt als een mensenprobleem, gebeurt er iets contraproductiefs.
Professionals voelen zich aangekeken op iets waar ze geen grip op hebben.
Want hoe goed je je werk ook doet, zonder gedeelde afspraken blijf je afhankelijk van je eigen interpretatie van het moment. Je kunt niet beter handelen dan de structuur toelaat.
Het gevolg: frustratie, het gevoel tekort te schieten, en uiteindelijk uitstroom van precies de mensen die het zich het meest aantrekken. Je lost de variatie niet op, je vergroot de onvrede.
Sturen op mensen is dus niet alleen oneerlijk. Het is ook ineffectief.
Wat wél werkt: sturen op structuur
De vruchtbare vraag is een andere. Niet “wie doet het niet goed genoeg?”, maar “wat in onze structuur maakt dat goed handelen niet vanzelfsprekend is?”.
Zodra je het zo bekijkt, openen zich oplossingen. Eenduidige protocollen die de lijn vastleggen. Heldere afspraken over wie wanneer wordt betrokken. Een gedeelde taal waarin het team overlegt. Een systematische methode die iedereen dezelfde route door een bijwerking laat lopen.
Dat neemt de variatie weg, niet door mensen te corrigeren, maar door ze een gedeelde basis te geven. Hun deskundigheid komt dan pas echt tot zijn recht, omdat ze niet meer hoeven te leunen op het toeval van het moment.
Variatie los je niet op door betere mensen te eisen, maar door betere structuur te bieden. De mensen waren al goed.
De verschuiving die dit vraagt
Voor jou als bestuurder vraagt dit een verschuiving in denken. Weg van de vraag wie verantwoordelijk is voor de variatie, naar de vraag wat de organisatie kan doen om goed handelen vanzelfsprekend te maken.
Dat is geen softe boodschap. Het is juist een scherpe, want het richt je sturing op de plek waar je echt invloed hebt: de structuur. Op mensen sturen levert frustratie op. Op structuur sturen levert verandering op.
En het heeft een prettig neveneffect. Een organisatie die variatie ziet als een structuurvraagstuk, behandelt haar professionals met vertrouwen in plaats van met argwaan. Dat is precies de cultuur waarin mensen blijven en groeien.
De vraag is dus niet wie in jouw organisatie de variatie veroorzaakt.
De vraag is welke structuur nog ontbreekt om goed handelen vanzelfsprekend te maken.
Wat zou er veranderen als je niet langer naar de mensen keek, maar naar de lijn waarbinnen ze werken?
Met proactieve groet, Christine
Nederlands Expertisecentrum voor Bijwerkingen van Kankermedicatie. Wij zorgen dat bijwerkingen vroegtijdig worden aangepakt, zodat patiënten hun behandeling kunnen voltooien zoals gepland.
VOOR ZORGPROFESSIONALS
KENNIS EN SAMENWERKING
© 2026 CancerMed | NEBK. TARGET® is een geregistreerd merk van CancerMed | NEBK.